Wystawa: Stale o Nowej Hucie… czyli o Nowej to Hucie piosenka



Stale o Nowej Hucie

O Nowej to Hucie piosenka,
o Nowej to Hucie melodia,
a taka jest prosta i piękna
i taka najmilsza z melodii.
O Nowej to Hucie piosenka,
o Nowej to Hucie są słowa,
jest taka prosta i piękna
i nowa jak Huta jest Nowa.
/Stanisław Chruślicki, Piosenka o Nowej Hucie/

Nowa Huta obec­nie dziel­ni­ca Kra­ko­wa, to wła­ści­wie mia­sto w mie­ście. Taki pope­ere­low­ski relikt, skan­sen socja­li­zmu, a zara­zem nie­zwy­kle dyna­micz­nie roz­wi­ja­ją­ca się część nowo­cze­snej euro­pej­skiej metro­po­lii. Nowa Huta, miej­sce, któ­re było budo­wa­ne z myślą o for­ma­cji „nowe­go czło­wie­ka” komu­ni­stów, szyb­ko sta­ło się sym­bo­lem sprze­ci­wu wobec socja­li­stycz­nej wła­dzy, prze­strze­nią wal­ki miesz­kań­ców o krzyż, miej­scem demon­stra­cji nie­za­do­wo­le­nia robot­ni­ków i jed­no­cze­śnie bru­tal­nych starć z mili­cją. Trud­no chy­ba zna­leźć na mapie Pol­ski miej­sce, w któ­rym kon­tra­sty spię­trza­ły­by się tak bar­dzo jak tu w Nowej Hucie. Nowa Huta to miej­sce, któ­re się albo kocha, albo uni­ka czy wręcz… nie­na­wi­dzi.
My czu­je­my się bar­dzo moc­no zwią­za­ni z Nowa Hutą i dla­te­go chce­my Was dziś zapro­sić na nie­zwy­kłą wysta­wę — Sta­le o Nowej Hucie.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Dzieje Nowej Huty — Stale o Nowej Hucie

Kolej­na, trze­cia już odsło­na wysta­wy o Nowej Hucie w oddzia­le Muzeum Histo­rycz­ne­go Mia­sta Kra­ko­wa — Dzie­je Nowej Huty, opo­wia­da w szyb­kim foto­gra­ficz­nym skró­cie o naj­waż­niej­szych momen­tach w histo­rii tej dziel­ni­cy i jej miesz­kań­ców.

Tema­ty wysta­wy Sta­le o Nowej Hucie, zosta­ły przy­go­to­wa­ne według nastę­pu­ją­ce­go klu­cza: Kom­bi­nat – Mia­sto – Obro­na Krzy­ża – Pomnik Leni­na – Arka Pana – Opo­zy­cja anty­ko­mu­ni­stycz­na – Życie i kul­tu­ra – Zapo­mnia­ne dzie­dzic­two Nowej Huty – histo­ria nowo­huc­kich wsi.

 

Stale o Nowej Hucie czyli łyk współczesności

Mia­sto nie­roz­łącz­nie zwią­za­ne z kom­bi­na­tem meta­lur­gicz­nym jest od nie­go nie­co star­sze — 23 czerw­ca 1949 r. roz­po­czę­to budo­wę pierw­sze­go blo­ku miesz­kal­ne­go na mogil­skim polu. W pier­wot­nych zało­że­niach Nową Hutę zapro­jek­to­wa­no dla 100 tysię­cy miesz­kań­ców. Począt­ko­wo nie­za­leż­ne mia­sto 31 mar­ca 1951 r. sta­ło się dziel­ni­cą „Kra­ko­wa. Nowa Huta dzi­siaj to 5 kra­kow­skich dziel­nic: XIV Czy­ży­ny, XV Mistrze­jo­wi­ce, XVI Bień­czy­ce, XVII Wzgó­rza Krze­sła­wic­kie, XVIII Nowa Huta, czy­li ok1/3 powierzch­ni „Kra­ko­wa. Miesz­ka tu 210 tys. kra­ko­wian.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Aby pamięć nie umarła…

Na wysta­wie Sta­le o Nowej Hucie pre­zen­to­wa­ne są mię­dzy inny­mi eks­po­na­ty sym­bo­licz­ne dla histo­rii Nowej Huty: ręcz­ny pod­no­śnik obej­mu­ją­cy kil­ka cegieł, któ­ry słu­żył mura­rzom w latach 50. na budo­wie nowo­huc­kich osie­dli oraz popiel­nicz­ka z pierw­sze­go spu­stu surów­ki, pamiąt­ka wyto­pu pierw­szej sta­li w Nowej Hucie w 1952 r. ofia­ro­wa­na pierw­sze­mu dyrek­to­ro­wi kom­bi­na­tu Jano­wi Anio­le.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Na tej nie­zwy­kłej eks­po­zy­cji znaj­dzie­my tak­że min. żeliw­ną tabli­ca z czo­ła loko­mo­ty­wy przed­sta­wia­ją­ca logo Huty im. Leni­na oraz bia­ło-czer­wo­na fla­gę z Nową Hutą wypi­sa­ną czcion­ka „soli­da­ry­cą” – towa­rzy­szą­ca Jano­wi Paw­ło­wi II w cza­sie poświę­ce­nia kościo­ła w Mistrze­jo­wi­cach.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Tym i kil­ku­dzie­się­ciu innym eks­po­na­tom towa­rzy­szą rów­nież nie­pu­bli­ko­wa­ne dotych­czas foto­gra­fie Nowej Huty m.in. z boga­te­go zbio­ru zdjęć nasze­go muzeum. Na wysta­wie moż­na zoba­czyć tak­że kil­ka nowych eks­po­na­tów, któ­rych nie było na poprzed­nich eks­po­zy­cjach, m.in.: brą­zo­wy medal Mistrzostw Euro­py w Brnie 1980 w teni­sie sto­ło­wym nale­żą­cy do Jolan­ty Szat­ko – Nowak, czy pił­ka Jupi­ter z pod­pi­sa­mi zawod­ni­ków, któ­rzy w czerw­cu 1990 r. awan­so­wa­li do I Ligi.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Stale o Nowej Hucie

 

Nowa Huta… narodziny

Kie­dy pod­ję­to decy­zję o loka­li­za­cji naj­waż­niej­szej inwe­sty­cji Pla­nu 6-let­nie­go (1950–1955), zde­cy­do­wa­no też, że w sąsiedz­twie zakła­du powsta­nie 100-tysięcz­ne mia­sto zwią­za­ne z kom­bi­na­tem. Tak naro­dzi­ła się Nowa Huta.

Kom­bi­nat meta­lur­gicz­ny i mia­sto Nowa Huta zosta­ły wybu­do­wa­ne na żyznych zie­miach — na ok. 11 tys. ha wywłasz­czo­nych od miej­sco­wych gospo­da­rzy, cza­sem bez odszko­do­wań. Inwe­sty­cja ta była reali­zo­wa­na wbrew miesz­kań­com pod­kra­kow­skich wsi, któ­rzy mie­li poczu­cie wyrzą­dza­nej im ogrom­nej krzyw­dy. Czy wła­śnie to spo­wo­do­wa­ło, że do dziś wie­lu ludzi czu­je taka nie­chęć do tego miej­sca.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Nowa Huta… renesansowe miasto idealne

Wysta­wa Sta­le o Nowej Hucie poka­zu­je tak­że jak w lutym 1949 r. roz­po­czy­na się histo­ria Nowej Huty: mia­sta, któ­re powsta­wa­ło przy kom­bi­na­cie meta­lur­gicz­nym.

Miej­sce to sta­je się naj­waż­niej­szym, obok War­sza­wy, pla­cem budo­wy w powo­jen­nej Pol­sce, poli­go­nem doświad­czal­nym dla rzą­dzą­cych Pol­ską komu­ni­stów, któ­rzy tutaj pró­bo­wa­li stwo­rzyć „nowe­go czło­wie­ka” wyzna­ją­ce­go mark­si­stow­ski świa­to­po­gląd. Tym samym rady­kal­nie zry­wa­li z tra­dy­cyj­nym, prze­po­jo­nym reli­gij­no­ścią świa­to­po­glą­dem ludzi, któ­rzy przy­by­li ze wiej­skiej Pol­ski na budo­wę Nowej Huty.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Zapro­jek­to­wa­ne przez Tade­usza Pta­szyc­kie­go mia­sto zosta­ło wznie­sio­ne do 1959 r. Czy wie­dzie­li­ście, ze pro­jek­tant wzo­ro­wał się na rene­san­so­wej idei mia­sta ide­al­ne­go. Nową Hutę ulo­ko­wał on na tera­sie wyso­kie­go brze­gu Wisły…
Nowa Huta od wscho­du ogra­ni­czo­na jest Dłub­nią — lewo­brzeż­nym dopły­wem Wisły, od pół­no­cy Wzgó­rza­mi Krze­sła­wic­ki­mi, od połu­dnia skar­pą sta­ro­rze­cza Wisły, w kie­run­ku zachod­nim zaś otwar­ta jest rów­nin­ną prze­strze­nią w stro­nę histo­rycz­ne­go cen­trum Kra­ko­wa.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Kombinat… historia nieoczywista

Na począt­ku 1948 r. pol­ski rząd pod­pi­sał umo­wę gospo­dar­czą ze Związ­kiem Socja­li­stycz­nych Repu­blik Radziec­kich (ZSRR). To wte­dy Józef Sta­lin miał usta­lić wiel­kość pro­duk­cji huty, któ­rej budo­wę pla­no­wa­no w Pol­sce, na 1,5, a nawet na 2 min ton sta­li rocz­nie. Szyb­ko pod­pi­sa­no umo­wę pol­sko-sowiec­ką na dostar­cze­nie w latach 1948–1956 nie­zbęd­nych urzą­dzeń, a pod koniec 1948 wyty­po­wa­no 11 loka­li­za­cji: Dzierż­no, Bla­chow­nię, Koź­le, Kędzie­rzyn, Byci­nę, Libi­szów, Kuź­nię Raci­bor­ską, Zator, Ska­wi­nę, Ple­szów i Mię­drzy­chów (k. Tar­no­wa).

 

Stale o Nowej Hucie

 

Dele­ga­cja sowiec­ka z Chry­zan­tem D. Zybi­nem (Naczel­nym Inży­nie­rem Pro­jek­tu Nowej Huty) i pol­ski­mi spe­cja­li­sta­mi na począt­ku lute­go 1949 r. wybra­ła rejon wsi Mogi­ła i Ple­szów pod budo­wę oraz póź­niej­sze powięk­sze­nie huty. W cią­gu kil­ku­na­stu dni pod­ję­to decy­zję o umiej­sco­wie­niu Nowej Huty w oko­li­cach Kra­ko­wa, a 24 lute­go 1949 r. zatwier­dzo­no ją na posie­dze­niu sekre­ta­ria­tu KC PZPR. Sowiec­kich decy­den­tów prze­ko­nał roz­miar i roz­kład tere­nu, bli­skość rzek: Wisty i Dłub­ni, moż­li­wość szyb­kie­go przy­łą­cze­nia do trzech linii kole­jo­wych, nie­od­le­głe poło­że­nie Kra­ko­wa, z któ­re­go zaso­bów zamie­rza­no sko­rzy­stać. Pra­ce budow­la­ne roz­po­czę­to 26 kwiet­nia 1950 r.

Huta, od 20 stycz­nia 1954 r. noszą­ca imię Wło­dzi­mie­rza Leni­na (HiL), uro­czy­ście roz­po­czę­ła dzia­łal­ność 22 lip­ca 1954 r. pierw­szym spu­stem surów­ki z wiel­kie­go pie­ca. Mimo że zakład był opar­ty na radziec­kiej tech­no­lo­gii, po 1956 r. zaczę­ły się w nim poja­wiać nowo­cze­sne maszy­ny hut­ni­cze z Zacho­du, m.in. zapro­jek­to­wa­ne przez Tade­usza Sen­dzi­mi­ra. Od Dnia Hut­ni­ka 4 maja 1990 r. kom­bi­nat meta­lur­gicz­ny nosił imię Tade­usza Sen­dzi­mi­ra (HTS), a obec­nie ofi­cjal­ną nazwą jest Arce­ior­Mit­tai Poland Oddział w Kra­ko­wie.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Nie od razu Hutę zbudowano…

Dru­gi etap budo­wy huty przy­padł na lata 1959–1966. Pla­no­wa­no pro­duk­cję ok. 3,5 min ton sta­li rocz­nie. W tym cza­sie odda­no do użyt­ku: kil­ka kolej­nych bate­rii kok­sow­ni­czych i pie­ców mar­te­now­skich, wydział rur zgrze­wa­nych elek­trycz­nie, wal­cow­nie: drob­nych pro­fi­li, ognio­wą ocyn­kow­nia blach, ocyn­kow­nia blach, ocyn­kow­nia rur i złą­czek, sta­low­ni konwertorowo–tlenowej, aglo­me­row­nię nr 2.11 stycz­nia 1967 r. odda­no do użyt­ku wiel­ki piec nr 5 o pojem­no­ści 2003 m3. Był to wów­czas jeden z naj­więk­szych wiel­kich pie­ców na świe­cie, pro­du­ko­wał do 1 min ton surów­ki rocz­nie. Dru­gi cykl roz­bu­do­wy koń­czył się wyni­kiem pro­duk­cji 3,7 milio­na ton sta­li przy zatrud­nie­niu 29 110 pra­cow­ni­ków. W1966 r. zapla­no­wa­no zwięk­sze­nie pro­duk­cji sta­li do 5,5 min ton do roku 1976 — to trze­ci etap budo­wy huty. W tym cza­sie został odda­ny do użyt­ku m.in. naj­no­wo­cze­śniej­szy obiekt pol­skie­go hut­nic­twa — wal­cow­nia sla­bing (1968). Dwa lata póź­niej uru­cho­mio­no wal­car­kę 20-wal­co­wą typu Sen­dzi­mir.

Kom­bi­nat osią­gnął szczyt swo­ich moż­li­wo­ści pro­duk­cyj­nych w 1978 r. na pozio­mie 6,5 min ton sta­li. Naj­wyż­szy poziom zatrud­nie­nia Huta im. Leni­na osią­gnę­ła w 1979 r.: 38 674 pra­cow­ni­ków. Od tego cza­su jed­nak zatrud­nie­nie sys­te­ma­tycz­nie spa­da­ło: 33 810 w 1981 r., 30 839 w 1988 r., 20 956 w 1992 r, 17 021 w 1998 r., do oko­ło 3 000 pra­cow­ni­ków obec­nie.

 

Stale o Nowej Hucie

 

Pospiech dobrym doradcą pamięci…

Wysta­wa Sta­le o Nowej Hucie dostęp­na jest dla zwie­dza­ją­cych od 25 kwiet­nia do 23 wrze­śnia 2018 r. w oddzia­le Dzie­je Nowej Huty, os. Sło­necz­ne 16.

Naszym zda­niem war­to tu zagląd­nąć nie tyl­ko ze wzglę­dów sen­ty­men­tal­nych. Wysta­wa Sta­le o Nowej Hucie to potęż­na daw­ka histo­rii! Cza­sem jest to trud­ne i bole­sne wspo­mnie­nie… Cza­sem nastro­jo­wa podróż do cza­sów dzie­ciń­stwa… Tak czy owak, jest to abso­lut­nie nie­zbęd­na lek­cja poko­ry dla następ­nych poko­leń!

 

Stale o Nowej Hucie

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*